Spis treści
- Polska przedsiębiorczość na rozdrożu – kondycja sektora MŚP na tle Europy
- MŚP fundamentem polskiej gospodarki, ale wyzwaniem pozostaje rozwój młodych firm
- Przedsiębiorczość z konieczności – bariery systemowe i motywacje polskich firm w sektorze MŚP
- Cyfryzacja i innowacje w sektorze MŚP – ostrożne tempo zmian i rola wsparcia publicznego
- Otwarty rynek a systemowe bariery rozwoju MŚP – edukacja, finansowanie i dostępność wsparcia publicznego
Przełom roku to znakomity moment na podsumowanie zmian zachodzących w gospodarce oraz ocenę aktualnej kondycji przedsiębiorczości. To czas sprzyjający analizie sytuacji polskich firm w szerszym, europejskim kontekście, opartej na najbardziej aktualnych i porównywalnych danych. W niniejszym opracowaniu punktem odniesienia są wyniki badań przeprowadzonych w 2024 roku, zaprezentowane w raporcie „GEM Polska 2025”, który stanowi podsumowanie stanu polskiej przedsiębiorczości na koniec minionego roku i zestawia go z danymi historycznymi z lat 2011–2024. Takie ujęcie pozwala rzetelnie ocenić pozycję polskich firm, zidentyfikować kluczowe bariery rozwojowe oraz wskazać obszary, w których pojawiają się realne szanse wzrostu, w tym wynikające z dostępności instrumentów wsparcia publicznego, dotacji i grantów istotnych dla budowania konkurencyjności na rynku europejskim.
Polska przedsiębiorczość na rozdrożu – kondycja sektora MŚP na tle Europy
W 2024 roku polska przedsiębiorczość, w tym sektor MŚP, znalazła się w wyraźnym rozdźwięku między społecznym uznaniem a realną skłonnością do prowadzenia biznesu. Choć 63% Polaków deklaruje szacunek wobec przedsiębiorców, wynik ten pozostaje znacznie niższy niż w latach 2018–2019, gdy sięgał blisko 80%. Jednocześnie własna firma traci na atrakcyjności jako ścieżka kariery – tylko 43% badanych uznaje ją za dobry sposób na życie, wobec 62% średniej europejskiej.
Szczególnie niepokojący jest niski poziom intencji przedsiębiorczych. Zaledwie 3,1% dorosłych Polaków planuje założenie firmy w ciągu najbliższych trzech lat, co plasuje Polskę na ostatnim miejscu wśród 51 badanych państw (przy średniej europejskiej 15%). Na spadek skłonności do zakładania firm wpłynęły doświadczenia ostatnich lat, w tym pandemia oraz niestabilność regulacyjna. W efekcie rośnie znaczenie wsparcia dla MŚP, w tym dotacji i grantów, jako narzędzi wspierających rozwój polskich firm i ograniczających bariery wejścia na rynek.
MŚP fundamentem polskiej gospodarki, ale wyzwaniem pozostaje rozwój młodych firm
Struktura polskiej przedsiębiorczości charakteryzuje się obecnie wyraźną dominacją podmiotów o ugruntowanej pozycji rynkowej, co czyni Polskę liderem w obszarze stabilizacji, lecz jednocześnie outsiderem w zakresie nowej aktywności biznesowej. W 2024 roku 12,8% dorosłych Polaków prowadziło firmy dojrzałe, funkcjonujące na rynku dłużej niż 3,5 roku. Wynik ten plasuje Polskę na wysokim, 6. miejscu w globalnym rankingu 51 państw i znacząco przewyższa średnią europejską na poziomie 6,7%. Jednocześnie udział młodych firm, kluczowych dla dynamiki sektora MŚP, pozostaje wyjątkowo niski – zaledwie 2,5% populacji prowadziło przedsiębiorstwa działające krócej niż 3,5 roku, co daje Polsce ostatnie, 51. miejsce na świecie (przy średniej europejskiej wynoszącej 10,3%).
Zmiany w strukturze polskiego biznesu na przestrzeni ostatnich 14 lat mają charakter fundamentalny. Podczas gdy udział firm dojrzałych wzrósł ponad dwukrotnie – z 5% w 2011 roku do blisko 13% obecnie – odsetek młodych przedsiębiorstw zmniejszył się niemal czterokrotnie, z 9,1% do 2,5%. W praktyce oznacza to, że o ile na początku pomiarów na jednego właściciela dojrzałej firmy przypadało dwóch nowych przedsiębiorców, o tyle obecnie na jedną młodą firmę przypada aż pięciu doświadczonych podmiotów. Dane te pokazują rynek zdominowany przez stabilne, odporne polskie firmy, który jednak – przy ograniczonym napływie nowych inicjatyw – może w dłuższej perspektywie napotykać bariery rozwojowe i ograniczenia innowacyjności.
Przedsiębiorczość z konieczności – bariery systemowe i motywacje polskich firm w sektorze MŚP
Motywacje do podejmowania działalności gospodarczej w Polsce wyraźnie odbiegają od średniej europejskiej i częściej wynikają z konieczności ekonomicznej niż z realizacji innowacyjnych pomysłów. W 2024 roku aż 71% przedsiębiorców prowadzących młode firmy w sektorze MŚP wskazało potrzebę zapewnienia sobie utrzymania jako główny powód rozpoczęcia działalności, wobec 59% w Europie. Motywacje rozwojowe pozostają znacznie rzadsze – chęć zmiany świata deklaruje jedynie 16% badanych w Polsce, przy 42% średniej europejskiej.
Dane te pokazują, jak istotne jest odwrócenie obecnego trendu i wzmocnienie przedsiębiorczości opartej na innowacyjnych rozwiązaniach. To właśnie projekty rozwijające nowe produkty, technologie i modele biznesowe mają dziś największe szanse na dotacje i granty Unii Europejskiej, szczególnie w obszarach działalności badawczo-rozwojowej, cyfryzacji oraz zielonej transformacji MŚP, co sprzyja poprawie struktury zakładanych firm i ich konkurencyjności.
Istotną barierą pozostaje jednak wysoki poziom strachu przed porażką – deklaruje go 52% Polaków dostrzegających szanse biznesowe, wobec 47% średniej europejskiej. Obawy te są silnie zakorzenione w realiach systemowych – Polska notuje najwyższy wśród 51 badanych państw odsetek przedsiębiorców rezygnujących z działalności z powodu polityki rządu, podatków i biurokracji (28%, przy średniej europejskiej 10%). W efekcie przedsiębiorczość w Polsce wciąż ma charakter reaktywny, mimo że to innowacyjne projekty są najlepiej dopasowane do dostępnych instrumentów wsparcia publicznego.
Cyfryzacja i innowacje w sektorze MŚP – ostrożne tempo zmian i rola wsparcia publicznego
Polscy przedsiębiorcy coraz częściej wdrażają rozwiązania cyfrowe, jednak tempo cyfryzacji sektora MŚP pozostaje zróżnicowane. Najbardziej aktywne są firmy dojrzałe – 37% z nich planuje zwiększenie wykorzystania technologii cyfrowych w sprzedaży, co oznacza wzrost o 17 punktów procentowych w ciągu roku. W codziennej komunikacji biznesowej nadal dominuje poczta elektroniczna (60%), podczas gdy młode firmy częściej sięgają po media społecznościowe (41%).
Znacznie słabsze pozostaje wykorzystanie sztucznej inteligencji. Narzędzia AI są elementem strategii jedynie 6% młodych firm w Polsce, co daje ostatnie miejsce wśród 50 badanych państw (przy średniej europejskiej 22%). Co istotne, to firmy dojrzałe częściej wdrażają AI niż młode (13% wobec 6%), co odwraca globalny trend innowacyjności. Główne bariery stanowią obawy organizacyjne i etyczne, jednak rosnące zainteresowanie dotacjami i grantami na cyfryzację oraz działalność badawczo-rozwojową może przyspieszyć te przemiany w działalności innowacyjnej polskich firm.
Otwarty rynek a systemowe bariery rozwoju MŚP – edukacja, finansowanie i dostępność wsparcia publicznego
W 2024 roku ogólne warunki prowadzenia biznesu w Polsce zostały przez ekspertów ocenione na 4,0 pkt w 10-stopniowej skali NECI, co plasuje Polskę na 21. miejscu w Europie i 46. pozycji globalnie. Choć wynik ten oznacza niewielką poprawę względem 2022 roku, polski ekosystem przedsiębiorczości nadal postrzegany jest jako przeciętny i wymagający kompleksowych działań naprawczych.
Do jego najmocniejszych stron należy otwartość rynku wewnętrznego (6,6 pkt) oraz dostęp do infrastruktury technicznej, w tym wysokiej jakości usług telekomunikacyjnych (5,8 pkt), które sprzyjają rozwojowi nowych firm. Jednocześnie istotnymi barierami pozostają niska jakość edukacji przedsiębiorczej (1,7 pkt), słaby transfer wiedzy z nauki do biznesu (3,0 pkt) oraz trudności w pozyskiwaniu finansowania (3,5 pkt), wynikające głównie ze skomplikowanych procedur. Eksperci wskazują również na potrzebę wzmocnienia wsparcia dla kobiet oraz poprawy konkurencyjności Polski w obszarze AI.
Wnioski te pokazują, że skuteczne wykorzystanie dostępnych dotacji, grantów i instrumentów wsparcia publicznego może odegrać kluczową rolę w przełamywaniu barier rozwojowych i wzmacnianiu konkurencyjności polskich firm. Jeśli planujesz rozwój projektu, inwestycję w innowacje, cyfryzację lub zieloną transformację, zapraszamy do kontaktu – pomożemy dobrać odpowiednie źródła finansowania i przeprowadzić cały proces pozyskania dotacji i grantów.
Bibliografia
Tarnawa, A. (red.), Krysińska, I., Nieć, M., Skowrońska, A., Zakrzewski, R., Zbierowski, P., Gojny-Zbierowska, M. (2025). Raport z badania przedsiębiorczości Global Entrepreneurship Monitor Polska 2025. Warszawa: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
